🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:54:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अर्थहीन (पुंलिङ्ग)

अर्थ ((क) मामला, व्यापार) + हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्थहीनःअर्थहीनौअर्थहीनाः
द्वितीयाअर्थहीनम्अर्थहीनौअर्थहीनान्
तृतीयाअर्थहीनेनअर्थहीनाभ्याम्अर्थहीनैः
चतुर्थीअर्थहीनायअर्थहीनाभ्याम्अर्थहीनेभ्यः
पञ्चमीअर्थहीनात् / अर्थहीनाद्अर्थहीनाभ्याम्अर्थहीनेभ्यः
षष्ठीअर्थहीनस्यअर्थहीनयोःअर्थहीनानाम्
सप्तमीअर्थहीनेअर्थहीनयोःअर्थहीनेषु
सम्बोधनहे अर्थहीनहे अर्थहीनौहे अर्थहीनाः

अर्थ: अर्थ ((क) मामला, व्यापार) + हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त)
English: ‘deprived’ of sense, unmeaning, nonsensical

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अर्थहीन (नपुंसकलिङ्ग)

अर्थ ((क) मामला, व्यापार) + हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्थहीनम्अर्थहीनेअर्थहीनानि
द्वितीयाअर्थहीनम्अर्थहीनेअर्थहीनानि
तृतीयाअर्थहीनेनअर्थहीनाभ्याम्अर्थहीनैः
चतुर्थीअर्थहीनायअर्थहीनाभ्याम्अर्थहीनेभ्यः
पञ्चमीअर्थहीनात् / अर्थहीनाद्अर्थहीनाभ्याम्अर्थहीनेभ्यः
षष्ठीअर्थहीनस्यअर्थहीनयोःअर्थहीनानाम्
सप्तमीअर्थहीनेअर्थहीनयोःअर्थहीनेषु
सम्बोधनहे अर्थहीनहे अर्थहीनेहे अर्थहीनानि

अर्थ: अर्थ ((क) मामला, व्यापार) + हीन (छोड़ा हुआ, परित्यक्त)
English: ‘deprived’ of sense, unmeaning, nonsensical

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें