🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:51:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अर्धकथन (नपुंसकलिङ्ग)

अर्ध (हिस्सा, अंश) + कथन (कहानी कहना, वर्णन करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्धकथनम्अर्धकथनेअर्धकथनानि
द्वितीयाअर्धकथनम्अर्धकथनेअर्धकथनानि
तृतीयाअर्धकथनेनअर्धकथनाभ्याम्अर्धकथनैः
चतुर्थीअर्धकथनायअर्धकथनाभ्याम्अर्धकथनेभ्यः
पञ्चमीअर्धकथनात् / अर्धकथनाद्अर्धकथनाभ्याम्अर्धकथनेभ्यः
षष्ठीअर्धकथनस्यअर्धकथनयोःअर्धकथनानाम्
सप्तमीअर्धकथनेअर्धकथनयोःअर्धकथनेषु
सम्बोधनहे अर्धकथनहे अर्धकथनेहे अर्धकथनानि

अर्थ: अर्ध (हिस्सा, अंश) + कथन (कहानी कहना, वर्णन करना)
English: relating only half (not to the end of a story), Veṇīs. (v.l. -क-थित, ‘half-related’).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें