🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:06:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अर्य (पुंलिङ्ग)

श्रेष्ठ,बढ़िया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्यःअर्यौअर्याः
द्वितीयाअर्यम्अर्यौअर्यान्
तृतीयाअर्येणअर्याभ्याम्अर्यैः
चतुर्थीअर्यायअर्याभ्याम्अर्येभ्यः
पञ्चमीअर्यात् / अर्याद्अर्याभ्याम्अर्येभ्यः
षष्ठीअर्यस्यअर्ययोःअर्याणाम्
सप्तमीअर्येअर्ययोःअर्येषु
सम्बोधनहे अर्यहे अर्यौहे अर्याः

अर्थ: श्रेष्ठ,बढ़िया
संस्कृत: पर्याय: ऊरव्य, ऊरुज, वैश्य, भूमिस्पृश्, विश्

📚 अमरकोश में:
• वैश्य के नाम (२.९.१) — पर्याय: ऊरव्य, ऊरुज, वैश्य, भूमिस्पृश्, विश्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अर्य (नपुंसकलिङ्ग)

श्रेष्ठ,बढ़िया

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्यम्अर्येअर्याणि
द्वितीयाअर्यम्अर्येअर्याणि
तृतीयाअर्येणअर्याभ्याम्अर्यैः
चतुर्थीअर्यायअर्याभ्याम्अर्येभ्यः
पञ्चमीअर्यात् / अर्याद्अर्याभ्याम्अर्येभ्यः
षष्ठीअर्यस्यअर्ययोःअर्याणाम्
सप्तमीअर्येअर्ययोःअर्येषु
सम्बोधनहे अर्यहे अर्येहे अर्याणि

अर्थ: श्रेष्ठ,बढ़िया
संस्कृत: पर्याय: ऊरव्य, ऊरुज, वैश्य, भूमिस्पृश्, विश्

📚 अमरकोश में:
• वैश्य के नाम (२.९.१) — पर्याय: ऊरव्य, ऊरुज, वैश्य, भूमिस्पृश्, विश्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें