🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:44:38 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अर्वत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्वान्अर्वन्तौअर्वन्तः
द्वितीयाअर्वन्तम्अर्वन्तौअर्वतः
तृतीयाअर्वताअर्वद्भ्याम्अर्वद्भिः
चतुर्थीअर्वतेअर्वद्भ्याम्अर्वद्भ्यः
पञ्चमीअर्वतःअर्वद्भ्याम्अर्वद्भ्यः
षष्ठीअर्वतःअर्वतोःअर्वताम्
सप्तमीअर्वतिअर्वतोःअर्वत्सु
सम्बोधनहे अर्वन्हे अर्वन्तौहे अर्वन्तः

अर्थ: —
English: running, hasting, RV. v, 54, 14 and; AV. iv, 9, 2

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अर्वत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्वत् / अर्वद्अर्वतीअर्वन्ति
द्वितीयाअर्वत् / अर्वद्अर्वतीअर्वन्ति
तृतीयाअर्वताअर्वद्भ्याम्अर्वद्भिः
चतुर्थीअर्वतेअर्वद्भ्याम्अर्वद्भ्यः
पञ्चमीअर्वतःअर्वद्भ्याम्अर्वद्भ्यः
षष्ठीअर्वतःअर्वतोःअर्वताम्
सप्तमीअर्वतिअर्वतोःअर्वत्सु
सम्बोधनहे अर्वत् / हे अर्वद्हे अर्वतीहे अर्वन्ति

अर्थ: —
English: running, hasting, RV. v, 54, 14 and; AV. iv, 9, 2

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें