🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:25:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अर्शसान (पुंलिङ्ग)

अर्शस (बवासीर से पीड़ित) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्शसानःअर्शसानौअर्शसानाः
द्वितीयाअर्शसानम्अर्शसानौअर्शसानान्
तृतीयाअर्शसानेनअर्शसानाभ्याम्अर्शसानैः
चतुर्थीअर्शसानायअर्शसानाभ्याम्अर्शसानेभ्यः
पञ्चमीअर्शसानात् / अर्शसानाद्अर्शसानाभ्याम्अर्शसानेभ्यः
षष्ठीअर्शसानस्यअर्शसानयोःअर्शसानानाम्
सप्तमीअर्शसानेअर्शसानयोःअर्शसानेषु
सम्बोधनहे अर्शसानहे अर्शसानौहे अर्शसानाः

अर्थ: अर्शस (बवासीर से पीड़ित) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)
English: striving to hurt, malicious, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अर्शसान (नपुंसकलिङ्ग)

अर्शस (बवासीर से पीड़ित) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअर्शसानम्अर्शसानेअर्शसानानि
द्वितीयाअर्शसानम्अर्शसानेअर्शसानानि
तृतीयाअर्शसानेनअर्शसानाभ्याम्अर्शसानैः
चतुर्थीअर्शसानायअर्शसानाभ्याम्अर्शसानेभ्यः
पञ्चमीअर्शसानात् / अर्शसानाद्अर्शसानाभ्याम्अर्शसानेभ्यः
षष्ठीअर्शसानस्यअर्शसानयोःअर्शसानानाम्
सप्तमीअर्शसानेअर्शसानयोःअर्शसानेषु
सम्बोधनहे अर्शसानहे अर्शसानेहे अर्शसानानि

अर्थ: अर्शस (बवासीर से पीड़ित) + आन (श्वास लेना, फूंक मारना)
English: striving to hurt, malicious, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें