🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:01:12 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अलंकार (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअलंकारःअलंकारौअलंकाराः
द्वितीयाअलंकारम्अलंकारौअलंकारान्
तृतीयाअलंकारेणअलंकाराभ्याम्अलंकारैः
चतुर्थीअलंकारायअलंकाराभ्याम्अलंकारेभ्यः
पञ्चमीअलंकारात् / अलंकाराद्अलंकाराभ्याम्अलंकारेभ्यः
षष्ठीअलंकारस्यअलंकारयोःअलंकाराणाम्
सप्तमीअलंकारेअलंकारयोःअलंकारेषु
सम्बोधनहे अलंकारहे अलंकारौहे अलंकाराः

अर्थ: —
English: the act of decorating, R. ii, 40, 13, (ifc. f., R. 18, 6) ornament, decoration, ŚBr.; TBr. &c. (in rhetoric) a

📚 अमरकोश में:
• गहना (२.६.१०२) — पर्याय: आभरण, परिष्कार, विभूषण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें