🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:13:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अलघु (पुंलिङ्ग)

"जो हल्का न हो, भारी, बड़ा "

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअलघुःअलघूअलघवः
द्वितीयाअलघुम्अलघूअलघून्
तृतीयाअलघुनाअलघुभ्याम्अलघुभिः
चतुर्थीअलघवेअलघुभ्याम्अलघुभ्यः
पञ्चमीअलघोःअलघुभ्याम्अलघुभ्यः
षष्ठीअलघोःअलघ्वोःअलघूनाम्
सप्तमीअलघौअलघ्वोःअलघुषु
सम्बोधनहे अलघोहे अलघूहे अलघवः

अर्थ: "जो हल्का न हो, भारी, बड़ा "

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अलघु (स्त्रीलिङ्ग)

"जो हल्का न हो, भारी, बड़ा "

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअलघुःअलघूअलघवः
द्वितीयाअलघुम्अलघूअलघूः
तृतीयाअलघ्वाअलघुभ्याम्अलघुभिः
चतुर्थीअलघवे / अलघ्वैअलघुभ्याम्अलघुभ्यः
पञ्चमीअलघोः / अलघ्वाःअलघुभ्याम्अलघुभ्यः
षष्ठीअलघोः / अलघ्वाःअलघ्वोःअलघूनाम्
सप्तमीअलघौ / अलघ्वाम्अलघ्वोःअलघुषु
सम्बोधनहे अलघोहे अलघूहे अलघवः

अर्थ: "जो हल्का न हो, भारी, बड़ा "

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अलघु (नपुंसकलिङ्ग)

"जो हल्का न हो, भारी, बड़ा "

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअलघुअलघुनीअलघूनि
द्वितीयाअलघुअलघुनीअलघूनि
तृतीयाअलघुनाअलघुभ्याम्अलघुभिः
चतुर्थीअलघुने / अलघवेअलघुभ्याम्अलघुभ्यः
पञ्चमीअलघुनः / अलघोःअलघुभ्याम्अलघुभ्यः
षष्ठीअलघुनः / अलघोःअलघुनोः / अलघ्वोःअलघूनाम्
सप्तमीअलघुनि / अलघौअलघुनोः / अलघ्वोःअलघुषु
सम्बोधनहे अलघु / हे अलघोहे अलघुनीहे अलघूनि

अर्थ: "जो हल्का न हो, भारी, बड़ा "

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें