🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:21:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अल्पकाय (पुंलिङ्ग)

अल्प (अल्प, थोडासा) + काय (चि - घञ्, आदेः ककारः)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअल्पकायःअल्पकायौअल्पकायाः
द्वितीयाअल्पकायम्अल्पकायौअल्पकायान्
तृतीयाअल्पकायेनअल्पकायाभ्याम्अल्पकायैः
चतुर्थीअल्पकायायअल्पकायाभ्याम्अल्पकायेभ्यः
पञ्चमीअल्पकायात् / अल्पकायाद्अल्पकायाभ्याम्अल्पकायेभ्यः
षष्ठीअल्पकायस्यअल्पकाययोःअल्पकायानाम्
सप्तमीअल्पकायेअल्पकाययोःअल्पकायेषु
सम्बोधनहे अल्पकायहे अल्पकायौहे अल्पकायाः

अर्थ: अल्प (अल्प, थोडासा) + काय (चि - घञ्, आदेः ककारः)
English: thin, emaciated, Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अल्पकाय (नपुंसकलिङ्ग)

अल्प (अल्प, थोडासा) + काय (चि - घञ्, आदेः ककारः)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअल्पकायम्अल्पकायेअल्पकायानि
द्वितीयाअल्पकायम्अल्पकायेअल्पकायानि
तृतीयाअल्पकायेनअल्पकायाभ्याम्अल्पकायैः
चतुर्थीअल्पकायायअल्पकायाभ्याम्अल्पकायेभ्यः
पञ्चमीअल्पकायात् / अल्पकायाद्अल्पकायाभ्याम्अल्पकायेभ्यः
षष्ठीअल्पकायस्यअल्पकाययोःअल्पकायानाम्
सप्तमीअल्पकायेअल्पकाययोःअल्पकायेषु
सम्बोधनहे अल्पकायहे अल्पकायेहे अल्पकायानि

अर्थ: अल्प (अल्प, थोडासा) + काय (चि - घञ्, आदेः ककारः)
English: thin, emaciated, Suśr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें