🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:24:37 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अल्पमति (पुंलिङ्ग)

दुर्बलबुद्धि, मूर्ख, अज्ञानी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअल्पमतिःअल्पमतीअल्पमतयः
द्वितीयाअल्पमतिम्अल्पमतीअल्पमतीन्
तृतीयाअल्पमतिनाअल्पमतिभ्याम्अल्पमतिभिः
चतुर्थीअल्पमतयेअल्पमतिभ्याम्अल्पमतिभ्यः
पञ्चमीअल्पमतेःअल्पमतिभ्याम्अल्पमतिभ्यः
षष्ठीअल्पमतेःअल्पमत्योःअल्पमतीनाम्
सप्तमीअल्पमतौअल्पमत्योःअल्पमतिषु
सम्बोधनहे अल्पमतेहे अल्पमतीहे अल्पमतयः

अर्थ: दुर्बलबुद्धि, मूर्ख, अज्ञानी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अल्पमति (स्त्रीलिङ्ग)

दुर्बलबुद्धि, मूर्ख, अज्ञानी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअल्पमतिःअल्पमतीअल्पमतयः
द्वितीयाअल्पमतिम्अल्पमतीअल्पमतीः
तृतीयाअल्पमत्याअल्पमतिभ्याम्अल्पमतिभिः
चतुर्थीअल्पमतये / अल्पमत्यैअल्पमतिभ्याम्अल्पमतिभ्यः
पञ्चमीअल्पमतेः / अल्पमत्याःअल्पमतिभ्याम्अल्पमतिभ्यः
षष्ठीअल्पमतेः / अल्पमत्याःअल्पमत्योःअल्पमतीनाम्
सप्तमीअल्पमतौ / अल्पमत्याम्अल्पमत्योःअल्पमतिषु
सम्बोधनहे अल्पमतेहे अल्पमतीहे अल्पमतयः

अर्थ: दुर्बलबुद्धि, मूर्ख, अज्ञानी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अल्पमति (नपुंसकलिङ्ग)

दुर्बलबुद्धि, मूर्ख, अज्ञानी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअल्पमतिअल्पमतिनीअल्पमतीनि
द्वितीयाअल्पमतिअल्पमतिनीअल्पमतीनि
तृतीयाअल्पमतिनाअल्पमतिभ्याम्अल्पमतिभिः
चतुर्थीअल्पमतिने / अल्पमतयेअल्पमतिभ्याम्अल्पमतिभ्यः
पञ्चमीअल्पमतिनः / अल्पमतेःअल्पमतिभ्याम्अल्पमतिभ्यः
षष्ठीअल्पमतिनः / अल्पमतेःअल्पमतिनोः / अल्पमत्योःअल्पमतीनाम्
सप्तमीअल्पमतिनि / अल्पमतौअल्पमतिनोः / अल्पमत्योःअल्पमतिषु
सम्बोधनहे अल्पमति / हे अल्पमतेहे अल्पमतिनीहे अल्पमतीनि

अर्थ: दुर्बलबुद्धि, मूर्ख, अज्ञानी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें