🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:15:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अल्पीयस् (पुंलिङ्ग)

अपेक्षाकृत छोटा, दूसरे से कम, बहुत थोड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअल्पीयान्अल्पीयांसौअल्पीयांसः
द्वितीयाअल्पीयांसम्अल्पीयांसौअल्पीयसः
तृतीयाअल्पीयसाअल्पीयोभ्याम्अल्पीयोभिः
चतुर्थीअल्पीयसेअल्पीयोभ्याम्अल्पीयोभ्यः
पञ्चमीअल्पीयसःअल्पीयोभ्याम्अल्पीयोभ्यः
षष्ठीअल्पीयसःअल्पीयसोःअल्पीयसाम्
सप्तमीअल्पीयसिअल्पीयसोःअल्पीयस्सु / अल्पीयःसु
सम्बोधनहे अल्पीयन्हे अल्पीयांसौहे अल्पीयांसः

अर्थ: अपेक्षाकृत छोटा, दूसरे से कम, बहुत थोड़ा
संस्कृत: पर्याय: अत्यल्प, अल्पिष्ठ, कनीयस्, अणीय

📚 अमरकोश में:
• अत्यन्त अल्प (३.१.६१) — पर्याय: अल्पिष्ठ, कनीयस्, अणीयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अल्पीयस् (स्त्रीलिङ्ग)

अपेक्षाकृत छोटा, दूसरे से कम, बहुत थोड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअल्पीयाःअल्पीयसौअल्पीयसः
द्वितीयाअल्पीयसम्अल्पीयसौअल्पीयसः
तृतीयाअल्पीयसाअल्पीयोभ्याम्अल्पीयोभिः
चतुर्थीअल्पीयसेअल्पीयोभ्याम्अल्पीयोभ्यः
पञ्चमीअल्पीयसःअल्पीयोभ्याम्अल्पीयोभ्यः
षष्ठीअल्पीयसःअल्पीयसोःअल्पीयसाम्
सप्तमीअल्पीयसिअल्पीयसोःअल्पीयस्सु / अल्पीयःसु
सम्बोधनहे अल्पीयःहे अल्पीयसौहे अल्पीयसः

अर्थ: अपेक्षाकृत छोटा, दूसरे से कम, बहुत थोड़ा
संस्कृत: पर्याय: अत्यल्प, अल्पिष्ठ, कनीयस्, अणीय

📚 अमरकोश में:
• अत्यन्त अल्प (३.१.६१) — पर्याय: अल्पिष्ठ, कनीयस्, अणीयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अल्पीयस् (नपुंसकलिङ्ग)

अपेक्षाकृत छोटा, दूसरे से कम, बहुत थोड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअल्पीयःअल्पीयसीअल्पीयांसि
द्वितीयाअल्पीयःअल्पीयसीअल्पीयांसि
तृतीयाअल्पीयसाअल्पीयोभ्याम्अल्पीयोभिः
चतुर्थीअल्पीयसेअल्पीयोभ्याम्अल्पीयोभ्यः
पञ्चमीअल्पीयसःअल्पीयोभ्याम्अल्पीयोभ्यः
षष्ठीअल्पीयसःअल्पीयसोःअल्पीयसाम्
सप्तमीअल्पीयसिअल्पीयसोःअल्पीयस्सु / अल्पीयःसु
सम्बोधनहे अल्पीयःहे अल्पीयसीहे अल्पीयांसि

अर्थ: अपेक्षाकृत छोटा, दूसरे से कम, बहुत थोड़ा
संस्कृत: पर्याय: अत्यल्प, अल्पिष्ठ, कनीयस्, अणीय

📚 अमरकोश में:
• अत्यन्त अल्प (३.१.६१) — पर्याय: अल्पिष्ठ, कनीयस्, अणीयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬