🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:42:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवटु (पुंलिङ्ग)

बिल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवटुःअवटूअवटवः
द्वितीयाअवटुम्अवटूअवटून्
तृतीयाअवटुनाअवटुभ्याम्अवटुभिः
चतुर्थीअवटवेअवटुभ्याम्अवटुभ्यः
पञ्चमीअवटोःअवटुभ्याम्अवटुभ्यः
षष्ठीअवटोःअवट्वोःअवटूनाम्
सप्तमीअवटौअवट्वोःअवटुषु
सम्बोधनहे अवटोहे अवटूहे अवटवः

अर्थ: बिल
संस्कृत: पर्याय: घटा, कृकाटिका

📚 अमरकोश में:
• गर्दन का पिछला उभरा भाग (२.६.८९) — पर्याय: घाटा, कृकाटिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अवटु (स्त्रीलिङ्ग)

गरदन का उठा हुआ भाग

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवटुःअवटूअवटवः
द्वितीयाअवटुम्अवटूअवटूः
तृतीयाअवट्वाअवटुभ्याम्अवटुभिः
चतुर्थीअवटवे / अवट्वैअवटुभ्याम्अवटुभ्यः
पञ्चमीअवटोः / अवट्वाःअवटुभ्याम्अवटुभ्यः
षष्ठीअवटोः / अवट्वाःअवट्वोःअवटूनाम्
सप्तमीअवटौ / अवट्वाम्अवट्वोःअवटुषु
सम्बोधनहे अवटोहे अवटूहे अवटवः

अर्थ: गरदन का उठा हुआ भाग
संस्कृत: पर्याय: घटा, कृकाटिका

📚 अमरकोश में:
• गर्दन का पिछला उभरा भाग (२.६.८९) — पर्याय: घाटा, कृकाटिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अवटु (नपुंसकलिङ्ग)

विवर , ददार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवटुअवटुनीअवटूनि
द्वितीयाअवटुअवटुनीअवटूनि
तृतीयाअवटुनाअवटुभ्याम्अवटुभिः
चतुर्थीअवटुने / अवटवेअवटुभ्याम्अवटुभ्यः
पञ्चमीअवटुनः / अवटोःअवटुभ्याम्अवटुभ्यः
षष्ठीअवटुनः / अवटोःअवटुनोः / अवट्वोःअवटूनाम्
सप्तमीअवटुनि / अवटौअवटुनोः / अवट्वोःअवटुषु
सम्बोधनहे अवटु / हे अवटोहे अवटुनीहे अवटूनि

अर्थ: विवर , ददार
संस्कृत: पर्याय: घटा, कृकाटिका

📚 अमरकोश में:
• गर्दन का पिछला उभरा भाग (२.६.८९) — पर्याय: घाटा, कृकाटिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें