🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:30:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवत्सल (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवत्सलःअवत्सलौअवत्सलाः
द्वितीयाअवत्सलम्अवत्सलौअवत्सलान्
तृतीयाअवत्सलेनअवत्सलाभ्याम्अवत्सलैः
चतुर्थीअवत्सलायअवत्सलाभ्याम्अवत्सलेभ्यः
पञ्चमीअवत्सलात् / अवत्सलाद्अवत्सलाभ्याम्अवत्सलेभ्यः
षष्ठीअवत्सलस्यअवत्सलयोःअवत्सलानाम्
सप्तमीअवत्सलेअवत्सलयोःअवत्सलेषु
सम्बोधनहे अवत्सलहे अवत्सलौहे अवत्सलाः

अर्थ: —
English: not tender, harsh, cruel to (loc.), Ratnâv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अवत्सल (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवत्सलम्अवत्सलेअवत्सलानि
द्वितीयाअवत्सलम्अवत्सलेअवत्सलानि
तृतीयाअवत्सलेनअवत्सलाभ्याम्अवत्सलैः
चतुर्थीअवत्सलायअवत्सलाभ्याम्अवत्सलेभ्यः
पञ्चमीअवत्सलात् / अवत्सलाद्अवत्सलाभ्याम्अवत्सलेभ्यः
षष्ठीअवत्सलस्यअवत्सलयोःअवत्सलानाम्
सप्तमीअवत्सलेअवत्सलयोःअवत्सलेषु
सम्बोधनहे अवत्सलहे अवत्सलेहे अवत्सलानि

अर्थ: —
English: not tender, harsh, cruel to (loc.), Ratnâv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें