🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:24:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवमन्तृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवमन्ताअवमन्तारौअवमन्तारः
द्वितीयाअवमन्तारम्अवमन्तारौअवमन्तॄन्
तृतीयाअवमन्त्राअवमन्तृभ्याम्अवमन्तृभिः
चतुर्थीअवमन्त्रेअवमन्तृभ्याम्अवमन्तृभ्यः
पञ्चमीअवमन्तुःअवमन्तृभ्याम्अवमन्तृभ्यः
षष्ठीअवमन्तुःअवमन्त्रोःअवमन्तॄणाम्
सप्तमीअवमन्तरिअवमन्त्रोःअवमन्तृषु
सम्बोधनहे अवमन्तःहे अवमन्तारौहे अवमन्तारः

अर्थ: —
English: despising, disrespectful towards (gen. [MBh. i, 1705] or acc. [Bālar.] or in comp. [BhP.])

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अवमन्तृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवमन्तृअवमन्तृणीअवमन्तॄणि
द्वितीयाअवमन्तृअवमन्तृणीअवमन्तॄणि
तृतीयाअवमन्तृणा / अवमन्त्राअवमन्तृभ्याम्अवमन्तृभिः
चतुर्थीअवमन्तृणे / अवमन्त्रेअवमन्तृभ्याम्अवमन्तृभ्यः
पञ्चमीअवमन्तृणः / अवमन्तुःअवमन्तृभ्याम्अवमन्तृभ्यः
षष्ठीअवमन्तृणः / अवमन्तुःअवमन्तृणोः / अवमन्त्रोःअवमन्तॄणाम्
सप्तमीअवमन्तृणि / अवमन्तरिअवमन्तृणोः / अवमन्त्रोःअवमन्तृषु
सम्बोधनहे अवमन्तृ / हे अवमन्तःहे अवमन्तृणीहे अवमन्तॄणि

अर्थ: —
English: despising, disrespectful towards (gen. [MBh. i, 1705] or acc. [Bālar.] or in comp. [BhP.])

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬