🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:39:42 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवर (पुंलिङ्ग)

चरम, अन्तिम, कनिष्ठ, अधम

🔎 आपका लिखा रूप अवरम् = द्वितीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवरःअवरौअवराः / अवरे
द्वितीयाअवरम्अवरौअवरान्
तृतीयाअवरेणअवराभ्याम्अवरैः
चतुर्थीअवरस्मैअवराभ्याम्अवरेभ्यः
पञ्चमीअवरस्मात् / अवरस्माद् / अवरात् / अवराद्अवराभ्याम्अवरेभ्यः
षष्ठीअवरस्यअवरयोःअवरेषाम्
सप्तमीअवरस्मिन् / अवरेअवरयोःअवरेषु
सम्बोधनहे अवरहे अवरौहे अवराः / हे अवरे

अर्थ: चरम, अन्तिम, कनिष्ठ, अधम
संस्कृत: चरमः, अन्तिमः, कनिष्ठः, अश्रेष्ठः, अधमः
English: Final, Last, Inferior, Lower

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अवर (नपुंसकलिङ्ग)

"न वरः इति अवरः, वृ+अप् बा . " "(क)आयु में छोटा, (ख)बाद का , पश्चवर्ती, पिछला"

🔎 आपका लिखा रूप अवरम् = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवरम्अवरेअवराणि
द्वितीयाअवरम्अवरेअवराणि
तृतीयाअवरेणअवराभ्याम्अवरैः
चतुर्थीअवरस्मैअवराभ्याम्अवरेभ्यः
पञ्चमीअवरस्मात् / अवरस्माद् / अवरात् / अवराद्अवराभ्याम्अवरेभ्यः
षष्ठीअवरस्यअवरयोःअवरेषाम्
सप्तमीअवरस्मिन् / अवरेअवरयोःअवरेषु
सम्बोधनहे अवरहे अवरेहे अवराणि

अर्थ: "न वरः इति अवरः, वृ+अप् बा . " "(क)आयु में छोटा, (ख)बाद का , पश्चवर्ती, पिछला"
संस्कृत: चरमः

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें