🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:52:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवशिष्ट (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवशिष्टःअवशिष्टौअवशिष्टाः
द्वितीयाअवशिष्टम्अवशिष्टौअवशिष्टान्
तृतीयाअवशिष्टेनअवशिष्टाभ्याम्अवशिष्टैः
चतुर्थीअवशिष्टायअवशिष्टाभ्याम्अवशिष्टेभ्यः
पञ्चमीअवशिष्टात् / अवशिष्टाद्अवशिष्टाभ्याम्अवशिष्टेभ्यः
षष्ठीअवशिष्टस्यअवशिष्टयोःअवशिष्टानाम्
सप्तमीअवशिष्टेअवशिष्टयोःअवशिष्टेषु
सम्बोधनहे अवशिष्टहे अवशिष्टौहे अवशिष्टाः

अर्थ: —
English: left, remaining.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अवशिष्ट (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवशिष्टम्अवशिष्टेअवशिष्टानि
द्वितीयाअवशिष्टम्अवशिष्टेअवशिष्टानि
तृतीयाअवशिष्टेनअवशिष्टाभ्याम्अवशिष्टैः
चतुर्थीअवशिष्टायअवशिष्टाभ्याम्अवशिष्टेभ्यः
पञ्चमीअवशिष्टात् / अवशिष्टाद्अवशिष्टाभ्याम्अवशिष्टेभ्यः
षष्ठीअवशिष्टस्यअवशिष्टयोःअवशिष्टानाम्
सप्तमीअवशिष्टेअवशिष्टयोःअवशिष्टेषु
सम्बोधनहे अवशिष्टहे अवशिष्टेहे अवशिष्टानि

अर्थ: —
English: left, remaining.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬