🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:01:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवशेष्य (पुंलिङ्ग)

अवश ("पराश्रित, असहाय) + इष्य (वसन्त ऋतु)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवशेष्यःअवशेष्यौअवशेष्याः
द्वितीयाअवशेष्यम्अवशेष्यौअवशेष्यान्
तृतीयाअवशेष्येणअवशेष्याभ्याम्अवशेष्यैः
चतुर्थीअवशेष्यायअवशेष्याभ्याम्अवशेष्येभ्यः
पञ्चमीअवशेष्यात् / अवशेष्याद्अवशेष्याभ्याम्अवशेष्येभ्यः
षष्ठीअवशेष्यस्यअवशेष्ययोःअवशेष्याणाम्
सप्तमीअवशेष्येअवशेष्ययोःअवशेष्येषु
सम्बोधनहे अवशेष्यहे अवशेष्यौहे अवशेष्याः

अर्थ: अवश ("पराश्रित, असहाय) + इष्य (वसन्त ऋतु)
English: to be left or kept remaining.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अवशेष्य (नपुंसकलिङ्ग)

अवश ("पराश्रित, असहाय) + इष्य (वसन्त ऋतु)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवशेष्यम्अवशेष्येअवशेष्याणि
द्वितीयाअवशेष्यम्अवशेष्येअवशेष्याणि
तृतीयाअवशेष्येणअवशेष्याभ्याम्अवशेष्यैः
चतुर्थीअवशेष्यायअवशेष्याभ्याम्अवशेष्येभ्यः
पञ्चमीअवशेष्यात् / अवशेष्याद्अवशेष्याभ्याम्अवशेष्येभ्यः
षष्ठीअवशेष्यस्यअवशेष्ययोःअवशेष्याणाम्
सप्तमीअवशेष्येअवशेष्ययोःअवशेष्येषु
सम्बोधनहे अवशेष्यहे अवशेष्येहे अवशेष्याणि

अर्थ: अवश ("पराश्रित, असहाय) + इष्य (वसन्त ऋतु)
English: to be left or kept remaining.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें