🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:00:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवश्याता (स्त्रीलिङ्ग)

"जो वश में न किया जा सके, जिसको नियन्त्रण में न लाया जा सके"

🔎 आपका लिखा रूप अवश्यात = सम्बोधन, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवश्याताअवश्यातेअवश्याताः
द्वितीयाअवश्याताम्अवश्यातेअवश्याताः
तृतीयाअवश्यातयाअवश्याताभ्याम्अवश्याताभिः
चतुर्थीअवश्यातायैअवश्याताभ्याम्अवश्याताभ्यः
पञ्चमीअवश्यातायाःअवश्याताभ्याम्अवश्याताभ्यः
षष्ठीअवश्यातायाःअवश्यातयोःअवश्यातानाम्
सप्तमीअवश्यातायाम्अवश्यातयोःअवश्यातासु
सम्बोधनहे अवश्यातेहे अवश्यातेहे अवश्याताः

अर्थ: "जो वश में न किया जा सके, जिसको नियन्त्रण में न लाया जा सके"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें