🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:50:11 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवसथ्य (पुंलिङ्ग)

महाविद्यालय,विद्यालय ।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवसथ्यःअवसथ्यौअवसथ्याः
द्वितीयाअवसथ्यम्अवसथ्यौअवसथ्यान्
तृतीयाअवसथ्येनअवसथ्याभ्याम्अवसथ्यैः
चतुर्थीअवसथ्यायअवसथ्याभ्याम्अवसथ्येभ्यः
पञ्चमीअवसथ्यात् / अवसथ्याद्अवसथ्याभ्याम्अवसथ्येभ्यः
षष्ठीअवसथ्यस्यअवसथ्ययोःअवसथ्यानाम्
सप्तमीअवसथ्येअवसथ्ययोःअवसथ्येषु
सम्बोधनहे अवसथ्यहे अवसथ्यौहे अवसथ्याः

अर्थ: महाविद्यालय,विद्यालय ।

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अवसथ्य (नपुंसकलिङ्ग)

महाविद्यालय,विद्यालय ।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवसथ्यम्अवसथ्येअवसथ्यानि
द्वितीयाअवसथ्यम्अवसथ्येअवसथ्यानि
तृतीयाअवसथ्येनअवसथ्याभ्याम्अवसथ्यैः
चतुर्थीअवसथ्यायअवसथ्याभ्याम्अवसथ्येभ्यः
पञ्चमीअवसथ्यात् / अवसथ्याद्अवसथ्याभ्याम्अवसथ्येभ्यः
षष्ठीअवसथ्यस्यअवसथ्ययोःअवसथ्यानाम्
सप्तमीअवसथ्येअवसथ्ययोःअवसथ्येषु
सम्बोधनहे अवसथ्यहे अवसथ्येहे अवसथ्यानि

अर्थ: महाविद्यालय,विद्यालय ।
English: (for आवस्° q.v.) belonging to a house, domestic, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें