🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:09:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवसित (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवसितःअवसितौअवसिताः
द्वितीयाअवसितम्अवसितौअवसितान्
तृतीयाअवसितेनअवसिताभ्याम्अवसितैः
चतुर्थीअवसितायअवसिताभ्याम्अवसितेभ्यः
पञ्चमीअवसितात् / अवसिताद्अवसिताभ्याम्अवसितेभ्यः
षष्ठीअवसितस्यअवसितयोःअवसितानाम्
सप्तमीअवसितेअवसितयोःअवसितेषु
सम्बोधनहे अवसितहे अवसितौहे अवसिताः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: सित
English: one who has put up at any place, who dwells, rests, resides, RV. i, 32, 15 and iv, 25, 8; ŚBr.; KātyŚr.

📚 अमरकोश में:
• समाप्त (३.१.९७) — पर्याय: सित
• जाना हुआ (३.१.१०७) — पर्याय: बुद्ध, बुधित, मनित, विदित, प्रतिपन्न, अवगत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अवसित (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवसितम्अवसितेअवसितानि
द्वितीयाअवसितम्अवसितेअवसितानि
तृतीयाअवसितेनअवसिताभ्याम्अवसितैः
चतुर्थीअवसितायअवसिताभ्याम्अवसितेभ्यः
पञ्चमीअवसितात् / अवसिताद्अवसिताभ्याम्अवसितेभ्यः
षष्ठीअवसितस्यअवसितयोःअवसितानाम्
सप्तमीअवसितेअवसितयोःअवसितेषु
सम्बोधनहे अवसितहे अवसितेहे अवसितानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: सित
English: one who has put up at any place, who dwells, rests, resides, RV. i, 32, 15 and iv, 25, 8; ŚBr.; KātyŚr.

📚 अमरकोश में:
• समाप्त (३.१.९७) — पर्याय: सित
• जाना हुआ (३.१.१०७) — पर्याय: बुद्ध, बुधित, मनित, विदित, प्रतिपन्न, अवगत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें