🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:02:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवस्थित (पुंलिङ्ग)

रहा हुआ, ठहरा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवस्थितःअवस्थितौअवस्थिताः
द्वितीयाअवस्थितम्अवस्थितौअवस्थितान्
तृतीयाअवस्थितेनअवस्थिताभ्याम्अवस्थितैः
चतुर्थीअवस्थितायअवस्थिताभ्याम्अवस्थितेभ्यः
पञ्चमीअवस्थितात् / अवस्थिताद्अवस्थिताभ्याम्अवस्थितेभ्यः
षष्ठीअवस्थितस्यअवस्थितयोःअवस्थितानाम्
सप्तमीअवस्थितेअवस्थितयोःअवस्थितेषु
सम्बोधनहे अवस्थितहे अवस्थितौहे अवस्थिताः

अर्थ: रहा हुआ, ठहरा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अवस्थित (नपुंसकलिङ्ग)

रहा हुआ, ठहरा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवस्थितम्अवस्थितेअवस्थितानि
द्वितीयाअवस्थितम्अवस्थितेअवस्थितानि
तृतीयाअवस्थितेनअवस्थिताभ्याम्अवस्थितैः
चतुर्थीअवस्थितायअवस्थिताभ्याम्अवस्थितेभ्यः
पञ्चमीअवस्थितात् / अवस्थिताद्अवस्थिताभ्याम्अवस्थितेभ्यः
षष्ठीअवस्थितस्यअवस्थितयोःअवस्थितानाम्
सप्तमीअवस्थितेअवस्थितयोःअवस्थितेषु
सम्बोधनहे अवस्थितहे अवस्थितेहे अवस्थितानि

अर्थ: रहा हुआ, ठहरा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬