🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:42:27 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवहार्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवहार्यःअवहार्यौअवहार्याः
द्वितीयाअवहार्यम्अवहार्यौअवहार्यान्
तृतीयाअवहार्येणअवहार्याभ्याम्अवहार्यैः
चतुर्थीअवहार्यायअवहार्याभ्याम्अवहार्येभ्यः
पञ्चमीअवहार्यात् / अवहार्याद्अवहार्याभ्याम्अवहार्येभ्यः
षष्ठीअवहार्यस्यअवहार्ययोःअवहार्याणाम्
सप्तमीअवहार्येअवहार्ययोःअवहार्येषु
सम्बोधनहे अवहार्यहे अवहार्यौहे अवहार्याः

अर्थ: —
English: to be caused to pay (as a person), Mn. viii, 198

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अवहार्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवहार्यम्अवहार्येअवहार्याणि
द्वितीयाअवहार्यम्अवहार्येअवहार्याणि
तृतीयाअवहार्येणअवहार्याभ्याम्अवहार्यैः
चतुर्थीअवहार्यायअवहार्याभ्याम्अवहार्येभ्यः
पञ्चमीअवहार्यात् / अवहार्याद्अवहार्याभ्याम्अवहार्येभ्यः
षष्ठीअवहार्यस्यअवहार्ययोःअवहार्याणाम्
सप्तमीअवहार्येअवहार्ययोःअवहार्येषु
सम्बोधनहे अवहार्यहे अवहार्येहे अवहार्याणि

अर्थ: —
English: to be caused to pay (as a person), Mn. viii, 198

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें