🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:51:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवाग्र (पुंलिङ्ग)

नीचे को सिर किये हुए, नीचे को झुके हुए ।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवाग्रःअवाग्रौअवाग्राः
द्वितीयाअवाग्रम्अवाग्रौअवाग्रान्
तृतीयाअवाग्रेणअवाग्राभ्याम्अवाग्रैः
चतुर्थीअवाग्रायअवाग्राभ्याम्अवाग्रेभ्यः
पञ्चमीअवाग्रात् / अवाग्राद्अवाग्राभ्याम्अवाग्रेभ्यः
षष्ठीअवाग्रस्यअवाग्रयोःअवाग्राणाम्
सप्तमीअवाग्रेअवाग्रयोःअवाग्रेषु
सम्बोधनहे अवाग्रहे अवाग्रौहे अवाग्राः

अर्थ: नीचे को सिर किये हुए, नीचे को झुके हुए ।
संस्कृत: पर्याय: अवाञ्च्, अधोमुख, अवनत, आनत

📚 अमरकोश में:
• झुका हुआ (३.१.६९) — पर्याय: अवनत, आनत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अवाग्र (नपुंसकलिङ्ग)

नीचे को सिर किये हुए, नीचे को झुके हुए ।

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवाग्रम्अवाग्रेअवाग्राणि
द्वितीयाअवाग्रम्अवाग्रेअवाग्राणि
तृतीयाअवाग्रेणअवाग्राभ्याम्अवाग्रैः
चतुर्थीअवाग्रायअवाग्राभ्याम्अवाग्रेभ्यः
पञ्चमीअवाग्रात् / अवाग्राद्अवाग्राभ्याम्अवाग्रेभ्यः
षष्ठीअवाग्रस्यअवाग्रयोःअवाग्राणाम्
सप्तमीअवाग्रेअवाग्रयोःअवाग्रेषु
सम्बोधनहे अवाग्रहे अवाग्रेहे अवाग्राणि

अर्थ: नीचे को सिर किये हुए, नीचे को झुके हुए ।
संस्कृत: पर्याय: अवाञ्च्, अधोमुख, अवनत, आनत

📚 अमरकोश में:
• झुका हुआ (३.१.६९) — पर्याय: अवनत, आनत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें