🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:05:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अविद्या (स्त्रीलिङ्ग)

"अशिक्षित, मूर्ख, नासमझ"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअविद्याअविद्येअविद्याः
द्वितीयाअविद्याम्अविद्येअविद्याः
तृतीयाअविद्ययाअविद्याभ्याम्अविद्याभिः
चतुर्थीअविद्यायैअविद्याभ्याम्अविद्याभ्यः
पञ्चमीअविद्यायाःअविद्याभ्याम्अविद्याभ्यः
षष्ठीअविद्यायाःअविद्ययोःअविद्यानाम्
सप्तमीअविद्यायाम्अविद्ययोःअविद्यासु
सम्बोधनहे अविद्येहे अविद्येहे अविद्याः

अर्थ: "अशिक्षित, मूर्ख, नासमझ"
संस्कृत: पर्याय: अज्ञान, अहम्मति

📚 अमरकोश में:
• अज्ञान के नाम (१.५.८) — पर्याय: अज्ञान, अहंमति, रूप, गन्ध, रस, स्पर्श

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें