🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:06:17 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अविषक्त (पुंलिङ्ग)

"निरवबाध, अनियन्त्रित, जिस पर कोई प्रतिबन्ध न हो"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअविषक्तःअविषक्तौअविषक्ताः
द्वितीयाअविषक्तम्अविषक्तौअविषक्तान्
तृतीयाअविषक्तेनअविषक्ताभ्याम्अविषक्तैः
चतुर्थीअविषक्तायअविषक्ताभ्याम्अविषक्तेभ्यः
पञ्चमीअविषक्तात् / अविषक्ताद्अविषक्ताभ्याम्अविषक्तेभ्यः
षष्ठीअविषक्तस्यअविषक्तयोःअविषक्तानाम्
सप्तमीअविषक्तेअविषक्तयोःअविषक्तेषु
सम्बोधनहे अविषक्तहे अविषक्तौहे अविषक्ताः

अर्थ: "निरवबाध, अनियन्त्रित, जिस पर कोई प्रतिबन्ध न हो"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अविषक्त (नपुंसकलिङ्ग)

"निरवबाध, अनियन्त्रित, जिस पर कोई प्रतिबन्ध न हो"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअविषक्तम्अविषक्तेअविषक्तानि
द्वितीयाअविषक्तम्अविषक्तेअविषक्तानि
तृतीयाअविषक्तेनअविषक्ताभ्याम्अविषक्तैः
चतुर्थीअविषक्तायअविषक्ताभ्याम्अविषक्तेभ्यः
पञ्चमीअविषक्तात् / अविषक्ताद्अविषक्ताभ्याम्अविषक्तेभ्यः
षष्ठीअविषक्तस्यअविषक्तयोःअविषक्तानाम्
सप्तमीअविषक्तेअविषक्तयोःअविषक्तेषु
सम्बोधनहे अविषक्तहे अविषक्तेहे अविषक्तानि

अर्थ: "निरवबाध, अनियन्त्रित, जिस पर कोई प्रतिबन्ध न हो"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬