🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:23:00 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अवेक्षा (स्त्रीलिङ्ग)

देखना, दृष्टि डालना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअवेक्षाअवेक्षेअवेक्षाः
द्वितीयाअवेक्षाम्अवेक्षेअवेक्षाः
तृतीयाअवेक्षयाअवेक्षाभ्याम्अवेक्षाभिः
चतुर्थीअवेक्षायैअवेक्षाभ्याम्अवेक्षाभ्यः
पञ्चमीअवेक्षायाःअवेक्षाभ्याम्अवेक्षाभ्यः
षष्ठीअवेक्षायाःअवेक्षयोःअवेक्षाणाम्
सप्तमीअवेक्षायाम्अवेक्षयोःअवेक्षासु
सम्बोधनहे अवेक्षेहे अवेक्षेहे अवेक्षाः

अर्थ: देखना, दृष्टि डालना
संस्कृत: पर्याय: प्रतिजागर

📚 अमरकोश में:
• देख-रेख (३.२.२८) — पर्याय: प्रतिजागर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬