🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:20:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अव्यथमान (पुंलिङ्ग)

अव्यथ (- पीड़ा से मुक्त) + मान (आदर, सम्मान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअव्यथमानःअव्यथमानौअव्यथमानाः
द्वितीयाअव्यथमानम्अव्यथमानौअव्यथमानान्
तृतीयाअव्यथमानेनअव्यथमानाभ्याम्अव्यथमानैः
चतुर्थीअव्यथमानायअव्यथमानाभ्याम्अव्यथमानेभ्यः
पञ्चमीअव्यथमानात् / अव्यथमानाद्अव्यथमानाभ्याम्अव्यथमानेभ्यः
षष्ठीअव्यथमानस्यअव्यथमानयोःअव्यथमानानाम्
सप्तमीअव्यथमानेअव्यथमानयोःअव्यथमानेषु
सम्बोधनहे अव्यथमानहे अव्यथमानौहे अव्यथमानाः

अर्थ: अव्यथ (- पीड़ा से मुक्त) + मान (आदर, सम्मान)
English: not trembling, VS.; TS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अव्यथमान (नपुंसकलिङ्ग)

अव्यथ (- पीड़ा से मुक्त) + मान (मापना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअव्यथमानम्अव्यथमानेअव्यथमानानि
द्वितीयाअव्यथमानम्अव्यथमानेअव्यथमानानि
तृतीयाअव्यथमानेनअव्यथमानाभ्याम्अव्यथमानैः
चतुर्थीअव्यथमानायअव्यथमानाभ्याम्अव्यथमानेभ्यः
पञ्चमीअव्यथमानात् / अव्यथमानाद्अव्यथमानाभ्याम्अव्यथमानेभ्यः
षष्ठीअव्यथमानस्यअव्यथमानयोःअव्यथमानानाम्
सप्तमीअव्यथमानेअव्यथमानयोःअव्यथमानेषु
सम्बोधनहे अव्यथमानहे अव्यथमानेहे अव्यथमानानि

अर्थ: अव्यथ (- पीड़ा से मुक्त) + मान (मापना)
English: not trembling, VS.; TS.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬