🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:55:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अव्यथ्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअव्यथ्यःअव्यथ्यौअव्यथ्याः
द्वितीयाअव्यथ्यम्अव्यथ्यौअव्यथ्यान्
तृतीयाअव्यथ्येनअव्यथ्याभ्याम्अव्यथ्यैः
चतुर्थीअव्यथ्यायअव्यथ्याभ्याम्अव्यथ्येभ्यः
पञ्चमीअव्यथ्यात् / अव्यथ्याद्अव्यथ्याभ्याम्अव्यथ्येभ्यः
षष्ठीअव्यथ्यस्यअव्यथ्ययोःअव्यथ्यानाम्
सप्तमीअव्यथ्येअव्यथ्ययोःअव्यथ्येषु
सम्बोधनहे अव्यथ्यहे अव्यथ्यौहे अव्यथ्याः

अर्थ: —
English: (Pāṇ. iii, 1, 114), unshakable, RV. ii, 35, 5; AitBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अव्यथ्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअव्यथ्यम्अव्यथ्येअव्यथ्यानि
द्वितीयाअव्यथ्यम्अव्यथ्येअव्यथ्यानि
तृतीयाअव्यथ्येनअव्यथ्याभ्याम्अव्यथ्यैः
चतुर्थीअव्यथ्यायअव्यथ्याभ्याम्अव्यथ्येभ्यः
पञ्चमीअव्यथ्यात् / अव्यथ्याद्अव्यथ्याभ्याम्अव्यथ्येभ्यः
षष्ठीअव्यथ्यस्यअव्यथ्ययोःअव्यथ्यानाम्
सप्तमीअव्यथ्येअव्यथ्ययोःअव्यथ्येषु
सम्बोधनहे अव्यथ्यहे अव्यथ्येहे अव्यथ्यानि

अर्थ: —
English: (Pāṇ. iii, 1, 114), unshakable, RV. ii, 35, 5; AitBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें