🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:30:12 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अव्यर्थ (पुंलिङ्ग)

अवि (वायु, हवा) + अर्थ (आशय, प्रयोजन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअव्यर्थःअव्यर्थौअव्यर्थाः
द्वितीयाअव्यर्थम्अव्यर्थौअव्यर्थान्
तृतीयाअव्यर्थेनअव्यर्थाभ्याम्अव्यर्थैः
चतुर्थीअव्यर्थायअव्यर्थाभ्याम्अव्यर्थेभ्यः
पञ्चमीअव्यर्थात् / अव्यर्थाद्अव्यर्थाभ्याम्अव्यर्थेभ्यः
षष्ठीअव्यर्थस्यअव्यर्थयोःअव्यर्थानाम्
सप्तमीअव्यर्थेअव्यर्थयोःअव्यर्थेषु
सम्बोधनहे अव्यर्थहे अव्यर्थौहे अव्यर्थाः

अर्थ: अवि (वायु, हवा) + अर्थ (आशय, प्रयोजन)
English: not useless, profitable, fruitful

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अव्यर्थ (नपुंसकलिङ्ग)

अवि (वायु, हवा) + अर्थ ((क) मामला, व्यापार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअव्यर्थम्अव्यर्थेअव्यर्थानि
द्वितीयाअव्यर्थम्अव्यर्थेअव्यर्थानि
तृतीयाअव्यर्थेनअव्यर्थाभ्याम्अव्यर्थैः
चतुर्थीअव्यर्थायअव्यर्थाभ्याम्अव्यर्थेभ्यः
पञ्चमीअव्यर्थात् / अव्यर्थाद्अव्यर्थाभ्याम्अव्यर्थेभ्यः
षष्ठीअव्यर्थस्यअव्यर्थयोःअव्यर्थानाम्
सप्तमीअव्यर्थेअव्यर्थयोःअव्यर्थेषु
सम्बोधनहे अव्यर्थहे अव्यर्थेहे अव्यर्थानि

अर्थ: अवि (वायु, हवा) + अर्थ ((क) मामला, व्यापार)
English: not useless, profitable, fruitful

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें