🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:04:34 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अव्रतिक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअव्रतिकःअव्रतिकौअव्रतिकाः
द्वितीयाअव्रतिकम्अव्रतिकौअव्रतिकान्
तृतीयाअव्रतिकेनअव्रतिकाभ्याम्अव्रतिकैः
चतुर्थीअव्रतिकायअव्रतिकाभ्याम्अव्रतिकेभ्यः
पञ्चमीअव्रतिकात् / अव्रतिकाद्अव्रतिकाभ्याम्अव्रतिकेभ्यः
षष्ठीअव्रतिकस्यअव्रतिकयोःअव्रतिकानाम्
सप्तमीअव्रतिकेअव्रतिकयोःअव्रतिकेषु
सम्बोधनहे अव्रतिकहे अव्रतिकौहे अव्रतिकाः

अर्थ: —
English: = अव्रत-वत् q.v., MBh. xii, 1336.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अव्रतिक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअव्रतिकम्अव्रतिकेअव्रतिकानि
द्वितीयाअव्रतिकम्अव्रतिकेअव्रतिकानि
तृतीयाअव्रतिकेनअव्रतिकाभ्याम्अव्रतिकैः
चतुर्थीअव्रतिकायअव्रतिकाभ्याम्अव्रतिकेभ्यः
पञ्चमीअव्रतिकात् / अव्रतिकाद्अव्रतिकाभ्याम्अव्रतिकेभ्यः
षष्ठीअव्रतिकस्यअव्रतिकयोःअव्रतिकानाम्
सप्तमीअव्रतिकेअव्रतिकयोःअव्रतिकेषु
सम्बोधनहे अव्रतिकहे अव्रतिकेहे अव्रतिकानि

अर्थ: —
English: = अव्रत-वत् q.v., MBh. xii, 1336.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬