🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:43:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अशनकृत् (पुंलिङ्ग)

अशन (व्याप्ति, प्रवेशन) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअशनकृत् / अशनकृद्अशनकृतौअशनकृतः
द्वितीयाअशनकृतम्अशनकृतौअशनकृतः
तृतीयाअशनकृताअशनकृद्भ्याम्अशनकृद्भिः
चतुर्थीअशनकृतेअशनकृद्भ्याम्अशनकृद्भ्यः
पञ्चमीअशनकृतःअशनकृद्भ्याम्अशनकृद्भ्यः
षष्ठीअशनकृतःअशनकृतोःअशनकृताम्
सप्तमीअशनकृतिअशनकृतोःअशनकृत्सु
सम्बोधनहे अशनकृत् / हे अशनकृद्हे अशनकृतौहे अशनकृतः

अर्थ: अशन (व्याप्ति, प्रवेशन) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)
English: preparing food, AV. ix, 6, 13.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अशनकृत् (नपुंसकलिङ्ग)

अशन (व्याप्ति, प्रवेशन) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअशनकृत् / अशनकृद्अशनकृतीअशनकृन्ति
द्वितीयाअशनकृत् / अशनकृद्अशनकृतीअशनकृन्ति / अशनकानि
तृतीयाअशनक्ना / अशनकृताअशनकृद्भ्याम् / अशनकभ्याम्अशनकृद्भिः / अशनकभिः
चतुर्थीअशनक्ने / अशनकृतेअशनकृद्भ्याम् / अशनकभ्याम्अशनकृद्भ्यः / अशनकभ्यः
पञ्चमीअशनक्नः / अशनकृतःअशनकृद्भ्याम् / अशनकभ्याम्अशनकृद्भ्यः / अशनकभ्यः
षष्ठीअशनक्नः / अशनकृतःअशनक्नोः / अशनकृतोःअशनक्नाम् / अशनकृताम्
सप्तमीअशनकनि / अशनक्नि / अशनकृतिअशनक्नोः / अशनकृतोःअशनकृत्सु / अशनकसु
सम्बोधनहे अशनकृत् / हे अशनकृद्हे अशनकृतीहे अशनकृन्ति

अर्थ: अशन (व्याप्ति, प्रवेशन) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)
English: preparing food, AV. ix, 6, 13.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬