🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अशुचि (पुंलिङ्ग)

"जो साफ न हो, गंदा, मलिन, अपवित्र"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअशुचिःअशुचीअशुचयः
द्वितीयाअशुचिम्अशुचीअशुचीन्
तृतीयाअशुचिनाअशुचिभ्याम्अशुचिभिः
चतुर्थीअशुचयेअशुचिभ्याम्अशुचिभ्यः
पञ्चमीअशुचेःअशुचिभ्याम्अशुचिभ्यः
षष्ठीअशुचेःअशुच्योःअशुचीनाम्
सप्तमीअशुचौअशुच्योःअशुचिषु
सम्बोधनहे अशुचेहे अशुचीहे अशुचयः

अर्थ: "जो साफ न हो, गंदा, मलिन, अपवित्र"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अशुचि (स्त्रीलिङ्ग)

"जो साफ न हो, गंदा, मलिन, अपवित्र"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअशुचिःअशुचीअशुचयः
द्वितीयाअशुचिम्अशुचीअशुचीः
तृतीयाअशुच्याअशुचिभ्याम्अशुचिभिः
चतुर्थीअशुचये / अशुच्यैअशुचिभ्याम्अशुचिभ्यः
पञ्चमीअशुचेः / अशुच्याःअशुचिभ्याम्अशुचिभ्यः
षष्ठीअशुचेः / अशुच्याःअशुच्योःअशुचीनाम्
सप्तमीअशुचौ / अशुच्याम्अशुच्योःअशुचिषु
सम्बोधनहे अशुचेहे अशुचीहे अशुचयः

अर्थ: "जो साफ न हो, गंदा, मलिन, अपवित्र"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अशुचि (नपुंसकलिङ्ग)

"जो साफ न हो, गंदा, मलिन, अपवित्र"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअशुचिअशुचिनीअशुचीनि
द्वितीयाअशुचिअशुचिनीअशुचीनि
तृतीयाअशुचिनाअशुचिभ्याम्अशुचिभिः
चतुर्थीअशुचिने / अशुचयेअशुचिभ्याम्अशुचिभ्यः
पञ्चमीअशुचिनः / अशुचेःअशुचिभ्याम्अशुचिभ्यः
षष्ठीअशुचिनः / अशुचेःअशुचिनोः / अशुच्योःअशुचीनाम्
सप्तमीअशुचिनि / अशुचौअशुचिनोः / अशुच्योःअशुचिषु
सम्बोधनहे अशुचि / हे अशुचेहे अशुचिनीहे अशुचीनि

अर्थ: "जो साफ न हो, गंदा, मलिन, अपवित्र"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें