🕉️ 23 November 2026, Monday · 05:12:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अशुद्धि (पुंलिङ्ग)

"अपवित्र, मलिन"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअशुद्धिःअशुद्धीअशुद्धयः
द्वितीयाअशुद्धिम्अशुद्धीअशुद्धीन्
तृतीयाअशुद्धिनाअशुद्धिभ्याम्अशुद्धिभिः
चतुर्थीअशुद्धयेअशुद्धिभ्याम्अशुद्धिभ्यः
पञ्चमीअशुद्धेःअशुद्धिभ्याम्अशुद्धिभ्यः
षष्ठीअशुद्धेःअशुद्ध्योःअशुद्धीनाम्
सप्तमीअशुद्धौअशुद्ध्योःअशुद्धिषु
सम्बोधनहे अशुद्धेहे अशुद्धीहे अशुद्धयः

अर्थ: "अपवित्र, मलिन"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अशुद्धि (स्त्रीलिङ्ग)

"अपवित्र, मलिन"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअशुद्धिःअशुद्धीअशुद्धयः
द्वितीयाअशुद्धिम्अशुद्धीअशुद्धीः
तृतीयाअशुद्ध्याअशुद्धिभ्याम्अशुद्धिभिः
चतुर्थीअशुद्धये / अशुद्ध्यैअशुद्धिभ्याम्अशुद्धिभ्यः
पञ्चमीअशुद्धेः / अशुद्ध्याःअशुद्धिभ्याम्अशुद्धिभ्यः
षष्ठीअशुद्धेः / अशुद्ध्याःअशुद्ध्योःअशुद्धीनाम्
सप्तमीअशुद्धौ / अशुद्ध्याम्अशुद्ध्योःअशुद्धिषु
सम्बोधनहे अशुद्धेहे अशुद्धीहे अशुद्धयः

अर्थ: "अपवित्र, मलिन"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अशुद्धि (नपुंसकलिङ्ग)

"अपवित्र, मलिन"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअशुद्धिअशुद्धिनीअशुद्धीनि
द्वितीयाअशुद्धिअशुद्धिनीअशुद्धीनि
तृतीयाअशुद्धिनाअशुद्धिभ्याम्अशुद्धिभिः
चतुर्थीअशुद्धिने / अशुद्धयेअशुद्धिभ्याम्अशुद्धिभ्यः
पञ्चमीअशुद्धिनः / अशुद्धेःअशुद्धिभ्याम्अशुद्धिभ्यः
षष्ठीअशुद्धिनः / अशुद्धेःअशुद्धिनोः / अशुद्ध्योःअशुद्धीनाम्
सप्तमीअशुद्धिनि / अशुद्धौअशुद्धिनोः / अशुद्ध्योःअशुद्धिषु
सम्बोधनहे अशुद्धि / हे अशुद्धेहे अशुद्धिनीहे अशुद्धीनि

अर्थ: "अपवित्र, मलिन"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬