🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:26:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अश्मसार (पुंलिङ्ग)

पत्थर या लोहे जैसा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअश्मसारःअश्मसारौअश्मसाराः
द्वितीयाअश्मसारम्अश्मसारौअश्मसारान्
तृतीयाअश्मसारेणअश्मसाराभ्याम्अश्मसारैः
चतुर्थीअश्मसारायअश्मसाराभ्याम्अश्मसारेभ्यः
पञ्चमीअश्मसारात् / अश्मसाराद्अश्मसाराभ्याम्अश्मसारेभ्यः
षष्ठीअश्मसारस्यअश्मसारयोःअश्मसाराणाम्
सप्तमीअश्मसारेअश्मसारयोःअश्मसारेषु
सम्बोधनहे अश्मसारहे अश्मसारौहे अश्मसाराः

अर्थ: पत्थर या लोहे जैसा
संस्कृत: पर्याय: लोह, शस्त्रक, तीक्ष्ण, पिण्ड, कालायस

📚 अमरकोश में:
• लोहा (२.९.९८) — पर्याय: लोह, शस्त्रक, तीक्ष्ण, पिण्ड, कालायस, अयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अश्मसार (नपुंसकलिङ्ग)

पत्थर या लोहे जैसा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअश्मसारम्अश्मसारेअश्मसाराणि
द्वितीयाअश्मसारम्अश्मसारेअश्मसाराणि
तृतीयाअश्मसारेणअश्मसाराभ्याम्अश्मसारैः
चतुर्थीअश्मसारायअश्मसाराभ्याम्अश्मसारेभ्यः
पञ्चमीअश्मसारात् / अश्मसाराद्अश्मसाराभ्याम्अश्मसारेभ्यः
षष्ठीअश्मसारस्यअश्मसारयोःअश्मसाराणाम्
सप्तमीअश्मसारेअश्मसारयोःअश्मसारेषु
सम्बोधनहे अश्मसारहे अश्मसारेहे अश्मसाराणि

अर्थ: पत्थर या लोहे जैसा
संस्कृत: पर्याय: लोह, शस्त्रक, तीक्ष्ण, पिण्ड, कालायस

📚 अमरकोश में:
• लोहा (२.९.९८) — पर्याय: लोह, शस्त्रक, तीक्ष्ण, पिण्ड, कालायस, अयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें