🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:12:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अश्वगति (स्त्रीलिङ्ग)

अश्व (घोड़ा) + गति (गति, गमन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअश्वगतिःअश्वगतीअश्वगतयः
द्वितीयाअश्वगतिम्अश्वगतीअश्वगतीः
तृतीयाअश्वगत्याअश्वगतिभ्याम्अश्वगतिभिः
चतुर्थीअश्वगतये / अश्वगत्यैअश्वगतिभ्याम्अश्वगतिभ्यः
पञ्चमीअश्वगतेः / अश्वगत्याःअश्वगतिभ्याम्अश्वगतिभ्यः
षष्ठीअश्वगतेः / अश्वगत्याःअश्वगत्योःअश्वगतीनाम्
सप्तमीअश्वगतौ / अश्वगत्याम्अश्वगत्योःअश्वगतिषु
सम्बोधनहे अश्वगतेहे अश्वगतीहे अश्वगतयः

अर्थ: अश्व (घोड़ा) + गति (गति, गमन)
English: ‘the pace of a horse’, N. of a metre (containing four verses of eighteen [or sixteen?] syllables each).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬