🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:16:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अश्विनी (स्त्रीलिङ्ग)

२७ नक्षत्रों में सबसे पहला नक्षत्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअश्विनीअश्विन्यौअश्विन्यः
द्वितीयाअश्विनीम्अश्विन्यौअश्विनीः
तृतीयाअश्विन्याअश्विनीभ्याम्अश्विनीभिः
चतुर्थीअश्विन्यैअश्विनीभ्याम्अश्विनीभ्यः
पञ्चमीअश्विन्याःअश्विनीभ्याम्अश्विनीभ्यः
षष्ठीअश्विन्याःअश्विन्योःअश्विनीनाम्
सप्तमीअश्विन्याम्अश्विन्योःअश्विनीषु
सम्बोधनहे अश्विनिहे अश्विन्यौहे अश्विन्यः

अर्थ: २७ नक्षत्रों में सबसे पहला नक्षत्र
संस्कृत: पर्याय: अश्वयुज्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬