🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:24:51 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अश्वीय (पुंलिङ्ग)

घोड़ों से संवंध रखनेवाला घोड़ों का प्रिय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअश्वीयःअश्वीयौअश्वीयाः
द्वितीयाअश्वीयम्अश्वीयौअश्वीयान्
तृतीयाअश्वीयेनअश्वीयाभ्याम्अश्वीयैः
चतुर्थीअश्वीयायअश्वीयाभ्याम्अश्वीयेभ्यः
पञ्चमीअश्वीयात् / अश्वीयाद्अश्वीयाभ्याम्अश्वीयेभ्यः
षष्ठीअश्वीयस्यअश्वीययोःअश्वीयानाम्
सप्तमीअश्वीयेअश्वीययोःअश्वीयेषु
सम्बोधनहे अश्वीयहे अश्वीयौहे अश्वीयाः

अर्थ: घोड़ों से संवंध रखनेवाला घोड़ों का प्रिय

📚 अमरकोश में:
• घोड़ों का झुण्ड (२.८.४८) — पर्याय: आश्व, आस्कन्दित, धौरितक, रेचित, वल्गित, प्लुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अश्वीय (नपुंसकलिङ्ग)

घोड़ों से संवंध रखनेवाला घोड़ों का प्रिय

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअश्वीयम्अश्वीयेअश्वीयानि
द्वितीयाअश्वीयम्अश्वीयेअश्वीयानि
तृतीयाअश्वीयेनअश्वीयाभ्याम्अश्वीयैः
चतुर्थीअश्वीयायअश्वीयाभ्याम्अश्वीयेभ्यः
पञ्चमीअश्वीयात् / अश्वीयाद्अश्वीयाभ्याम्अश्वीयेभ्यः
षष्ठीअश्वीयस्यअश्वीययोःअश्वीयानाम्
सप्तमीअश्वीयेअश्वीययोःअश्वीयेषु
सम्बोधनहे अश्वीयहे अश्वीयेहे अश्वीयानि

अर्थ: घोड़ों से संवंध रखनेवाला घोड़ों का प्रिय

📚 अमरकोश में:
• घोड़ों का झुण्ड (२.८.४८) — पर्याय: आश्व, आस्कन्दित, धौरितक, रेचित, वल्गित, प्लुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें