🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:00:10 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अष्टक (पुंलिङ्ग)

आठ भागों वाला , आठ तह वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअष्टकःअष्टकौअष्टकाः
द्वितीयाअष्टकम्अष्टकौअष्टकान्
तृतीयाअष्टकेनअष्टकाभ्याम्अष्टकैः
चतुर्थीअष्टकायअष्टकाभ्याम्अष्टकेभ्यः
पञ्चमीअष्टकात् / अष्टकाद्अष्टकाभ्याम्अष्टकेभ्यः
षष्ठीअष्टकस्यअष्टकयोःअष्टकानाम्
सप्तमीअष्टकेअष्टकयोःअष्टकेषु
सम्बोधनहे अष्टकहे अष्टकौहे अष्टकाः

अर्थ: आठ भागों वाला , आठ तह वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अष्टक (नपुंसकलिङ्ग)

आठ भागों वाला , आठ तह वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअष्टकम्अष्टकेअष्टकानि
द्वितीयाअष्टकम्अष्टकेअष्टकानि
तृतीयाअष्टकेनअष्टकाभ्याम्अष्टकैः
चतुर्थीअष्टकायअष्टकाभ्याम्अष्टकेभ्यः
पञ्चमीअष्टकात् / अष्टकाद्अष्टकाभ्याम्अष्टकेभ्यः
षष्ठीअष्टकस्यअष्टकयोःअष्टकानाम्
सप्तमीअष्टकेअष्टकयोःअष्टकेषु
सम्बोधनहे अष्टकहे अष्टकेहे अष्टकानि

अर्थ: आठ भागों वाला , आठ तह वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें