🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:24:53 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अस्तकोप (पुंलिङ्ग)

अस्त (रुकना, नष्ट होना) + कोप (क्रोध, गुस्सा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअस्तकोपःअस्तकोपौअस्तकोपाः
द्वितीयाअस्तकोपम्अस्तकोपौअस्तकोपान्
तृतीयाअस्तकोपेनअस्तकोपाभ्याम्अस्तकोपैः
चतुर्थीअस्तकोपायअस्तकोपाभ्याम्अस्तकोपेभ्यः
पञ्चमीअस्तकोपात् / अस्तकोपाद्अस्तकोपाभ्याम्अस्तकोपेभ्यः
षष्ठीअस्तकोपस्यअस्तकोपयोःअस्तकोपानाम्
सप्तमीअस्तकोपेअस्तकोपयोःअस्तकोपेषु
सम्बोधनहे अस्तकोपहे अस्तकोपौहे अस्तकोपाः

अर्थ: अस्त (रुकना, नष्ट होना) + कोप (क्रोध, गुस्सा)
English: one whose anger is laid aside, Comm. on Megh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अस्तकोप (नपुंसकलिङ्ग)

अस्त (रुकना, नष्ट होना) + कोप (क्रोध, गुस्सा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअस्तकोपम्अस्तकोपेअस्तकोपानि
द्वितीयाअस्तकोपम्अस्तकोपेअस्तकोपानि
तृतीयाअस्तकोपेनअस्तकोपाभ्याम्अस्तकोपैः
चतुर्थीअस्तकोपायअस्तकोपाभ्याम्अस्तकोपेभ्यः
पञ्चमीअस्तकोपात् / अस्तकोपाद्अस्तकोपाभ्याम्अस्तकोपेभ्यः
षष्ठीअस्तकोपस्यअस्तकोपयोःअस्तकोपानाम्
सप्तमीअस्तकोपेअस्तकोपयोःअस्तकोपेषु
सम्बोधनहे अस्तकोपहे अस्तकोपेहे अस्तकोपानि

अर्थ: अस्त (रुकना, नष्ट होना) + कोप (क्रोध, गुस्सा)
English: one whose anger is laid aside, Comm. on Megh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬