🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:45:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अस्त्री (स्त्रीलिङ्ग)

- जो स्त्री न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअस्त्रीअस्त्र्यौअस्त्र्यः
द्वितीयाअस्त्रीम्अस्त्र्यौअस्त्रीः
तृतीयाअस्त्र्याअस्त्रीभ्याम्अस्त्रीभिः
चतुर्थीअस्त्र्यैअस्त्रीभ्याम्अस्त्रीभ्यः
पञ्चमीअस्त्र्याःअस्त्रीभ्याम्अस्त्रीभ्यः
षष्ठीअस्त्र्याःअस्त्र्योःअस्त्रीणाम्
सप्तमीअस्त्र्याम्अस्त्र्योःअस्त्रीषु
सम्बोधनहे अस्त्रिहे अस्त्र्यौहे अस्त्र्यः

अर्थ: - जो स्त्री न हो

📚 अमरकोश में:
• धनुर्धर (२.८.६९) — पर्याय: धन्वी, धनुष्मान्, धानुष्क, निषंगी, धनुर्धर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें