🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:44:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अस्वस्थ (पुंलिङ्ग)

"जो नीरोगी न हो, रोगी, अतिरुग्ण"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअस्वस्थःअस्वस्थौअस्वस्थाः
द्वितीयाअस्वस्थम्अस्वस्थौअस्वस्थान्
तृतीयाअस्वस्थेनअस्वस्थाभ्याम्अस्वस्थैः
चतुर्थीअस्वस्थायअस्वस्थाभ्याम्अस्वस्थेभ्यः
पञ्चमीअस्वस्थात् / अस्वस्थाद्अस्वस्थाभ्याम्अस्वस्थेभ्यः
षष्ठीअस्वस्थस्यअस्वस्थयोःअस्वस्थानाम्
सप्तमीअस्वस्थेअस्वस्थयोःअस्वस्थेषु
सम्बोधनहे अस्वस्थहे अस्वस्थौहे अस्वस्थाः

अर्थ: "जो नीरोगी न हो, रोगी, अतिरुग्ण"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अस्वस्थ (नपुंसकलिङ्ग)

"जो नीरोगी न हो, रोगी, अतिरुग्ण"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअस्वस्थम्अस्वस्थेअस्वस्थानि
द्वितीयाअस्वस्थम्अस्वस्थेअस्वस्थानि
तृतीयाअस्वस्थेनअस्वस्थाभ्याम्अस्वस्थैः
चतुर्थीअस्वस्थायअस्वस्थाभ्याम्अस्वस्थेभ्यः
पञ्चमीअस्वस्थात् / अस्वस्थाद्अस्वस्थाभ्याम्अस्वस्थेभ्यः
षष्ठीअस्वस्थस्यअस्वस्थयोःअस्वस्थानाम्
सप्तमीअस्वस्थेअस्वस्थयोःअस्वस्थेषु
सम्बोधनहे अस्वस्थहे अस्वस्थेहे अस्वस्थानि

अर्थ: "जो नीरोगी न हो, रोगी, अतिरुग्ण"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬