🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:01:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अहार्य (पुंलिङ्ग)

"जो चुराये जाने के योग्य न हो, या हटाये जाने अथवा दूर ले जाये जाने के योग्य न हो"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअहार्यःअहार्यौअहार्याः
द्वितीयाअहार्यम्अहार्यौअहार्यान्
तृतीयाअहार्येणअहार्याभ्याम्अहार्यैः
चतुर्थीअहार्यायअहार्याभ्याम्अहार्येभ्यः
पञ्चमीअहार्यात् / अहार्याद्अहार्याभ्याम्अहार्येभ्यः
षष्ठीअहार्यस्यअहार्ययोःअहार्याणाम्
सप्तमीअहार्येअहार्ययोःअहार्येषु
सम्बोधनहे अहार्यहे अहार्यौहे अहार्याः

अर्थ: "जो चुराये जाने के योग्य न हो, या हटाये जाने अथवा दूर ले जाये जाने के योग्य न हो"
संस्कृत: पर्याय: महीध्र, शिखरिन्, क्ष्माभृत्, धर, पर्वत

📚 अमरकोश में:
• पर्वत के नाम (२.३.१) — पर्याय: महीध्र, शिखरी, क्ष्माभृत्, धर, पर्वत, अद्रि, गोत्र, गिरि, ग्रावन्, अचल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अहार्य (नपुंसकलिङ्ग)

"जो चुराये जाने के योग्य न हो, या हटाये जाने अथवा दूर ले जाये जाने के योग्य न हो"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअहार्यम्अहार्येअहार्याणि
द्वितीयाअहार्यम्अहार्येअहार्याणि
तृतीयाअहार्येणअहार्याभ्याम्अहार्यैः
चतुर्थीअहार्यायअहार्याभ्याम्अहार्येभ्यः
पञ्चमीअहार्यात् / अहार्याद्अहार्याभ्याम्अहार्येभ्यः
षष्ठीअहार्यस्यअहार्ययोःअहार्याणाम्
सप्तमीअहार्येअहार्ययोःअहार्येषु
सम्बोधनहे अहार्यहे अहार्येहे अहार्याणि

अर्थ: "जो चुराये जाने के योग्य न हो, या हटाये जाने अथवा दूर ले जाये जाने के योग्य न हो"
संस्कृत: पर्याय: महीध्र, शिखरिन्, क्ष्माभृत्, धर, पर्वत

📚 अमरकोश में:
• पर्वत के नाम (२.३.१) — पर्याय: महीध्र, शिखरी, क्ष्माभृत्, धर, पर्वत, अद्रि, गोत्र, गिरि, ग्रावन्, अचल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें