🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:21:10 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अहृदय (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअहृदयःअहृदयौअहृदयाः
द्वितीयाअहृदयम्अहृदयौअहृदयान्
तृतीयाअहृदयेनअहृदयाभ्याम्अहृदयैः
चतुर्थीअहृदयायअहृदयाभ्याम्अहृदयेभ्यः
पञ्चमीअहृदयात् / अहृदयाद्अहृदयाभ्याम्अहृदयेभ्यः
षष्ठीअहृदयस्यअहृदययोःअहृदयानाम्
सप्तमीअहृदयेअहृदययोःअहृदयेषु
सम्बोधनहे अहृदयहे अहृदयौहे अहृदयाः

अर्थ: —
English: without a heart, ŚBr. xiv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अहृदय (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअहृदयम्अहृदयेअहृदयानि
द्वितीयाअहृदयम्अहृदयेअहृदयानि / अहृन्दि
तृतीयाअहृदयेन / अहृदाअहृदयाभ्याम् / अहृद्भ्याम्अहृदयैः / अहृद्भिः
चतुर्थीअहृदयाय / अहृदेअहृदयाभ्याम् / अहृद्भ्याम्अहृदयेभ्यः / अहृद्भ्यः
पञ्चमीअहृदयात् / अहृदयाद् / अहृदःअहृदयाभ्याम् / अहृद्भ्याम्अहृदयेभ्यः / अहृद्भ्यः
षष्ठीअहृदयस्य / अहृदःअहृदययोः / अहृदोःअहृदयानाम् / अहृदाम्
सप्तमीअहृदये / अहृदिअहृदययोः / अहृदोःअहृदयेषु / अहृत्सु
सम्बोधनहे अहृदयहे अहृदयेहे अहृदयानि

अर्थ: —
English: without a heart, ŚBr. xiv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें