🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:51:13 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अहेतु (पुंलिङ्ग)

"निष्कारण्अ, स्वतः स्फूर्त"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअहेतुःअहेतूअहेतवः
द्वितीयाअहेतुम्अहेतूअहेतून्
तृतीयाअहेतुनाअहेतुभ्याम्अहेतुभिः
चतुर्थीअहेतवेअहेतुभ्याम्अहेतुभ्यः
पञ्चमीअहेतोःअहेतुभ्याम्अहेतुभ्यः
षष्ठीअहेतोःअहेत्वोःअहेतूनाम्
सप्तमीअहेतौअहेत्वोःअहेतुषु
सम्बोधनहे अहेतोहे अहेतूहे अहेतवः

अर्थ: "निष्कारण्अ, स्वतः स्फूर्त"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अहेतु (स्त्रीलिङ्ग)

"निष्कारण्अ, स्वतः स्फूर्त"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअहेतुःअहेतूअहेतवः
द्वितीयाअहेतुम्अहेतूअहेतूः
तृतीयाअहेत्वाअहेतुभ्याम्अहेतुभिः
चतुर्थीअहेतवे / अहेत्वैअहेतुभ्याम्अहेतुभ्यः
पञ्चमीअहेतोः / अहेत्वाःअहेतुभ्याम्अहेतुभ्यः
षष्ठीअहेतोः / अहेत्वाःअहेत्वोःअहेतूनाम्
सप्तमीअहेतौ / अहेत्वाम्अहेत्वोःअहेतुषु
सम्बोधनहे अहेतोहे अहेतूहे अहेतवः

अर्थ: "निष्कारण्अ, स्वतः स्फूर्त"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अहेतु (नपुंसकलिङ्ग)

"निष्कारण्अ, स्वतः स्फूर्त"

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअहेतुअहेतुनीअहेतूनि
द्वितीयाअहेतुअहेतुनीअहेतूनि
तृतीयाअहेतुनाअहेतुभ्याम्अहेतुभिः
चतुर्थीअहेतुनेअहेतुभ्याम्अहेतुभ्यः
पञ्चमीअहेतुनःअहेतुभ्याम्अहेतुभ्यः
षष्ठीअहेतुनःअहेतुनोःअहेतूनाम्
सप्तमीअहेतुनिअहेतुनोःअहेतुषु
सम्बोधनहे अहेतु / हे अहेतोहे अहेतुनीहे अहेतूनि

अर्थ: "निष्कारण्अ, स्वतः स्फूर्त"

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें