🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:54:28 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

अह्रुत (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअह्रुतःअह्रुतौअह्रुताः
द्वितीयाअह्रुतम्अह्रुतौअह्रुतान्
तृतीयाअह्रुतेनअह्रुताभ्याम्अह्रुतैः
चतुर्थीअह्रुतायअह्रुताभ्याम्अह्रुतेभ्यः
पञ्चमीअह्रुतात् / अह्रुताद्अह्रुताभ्याम्अह्रुतेभ्यः
षष्ठीअह्रुतस्यअह्रुतयोःअह्रुतानाम्
सप्तमीअह्रुतेअह्रुतयोःअह्रुतेषु
सम्बोधनहे अह्रुतहे अह्रुतौहे अह्रुताः

अर्थ: —
English: not fluctuating, not stumbling, going in a straight line, RV.; VS. i, 9

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अह्रुत (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाअह्रुतम्अह्रुतेअह्रुतानि
द्वितीयाअह्रुतम्अह्रुतेअह्रुतानि
तृतीयाअह्रुतेनअह्रुताभ्याम्अह्रुतैः
चतुर्थीअह्रुतायअह्रुताभ्याम्अह्रुतेभ्यः
पञ्चमीअह्रुतात् / अह्रुताद्अह्रुताभ्याम्अह्रुतेभ्यः
षष्ठीअह्रुतस्यअह्रुतयोःअह्रुतानाम्
सप्तमीअह्रुतेअह्रुतयोःअह्रुतेषु
सम्बोधनहे अह्रुतहे अह्रुतेहे अह्रुतानि

अर्थ: —
English: not fluctuating, not stumbling, going in a straight line, RV.; VS. i, 9

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें