🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:25:21 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आकत्थन (नपुंसकलिङ्ग)

डींग मारना, शेखी बघारना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआकत्थनम्आकत्थनेआकत्थनानि
द्वितीयाआकत्थनम्आकत्थनेआकत्थनानि
तृतीयाआकत्थनेनआकत्थनाभ्याम्आकत्थनैः
चतुर्थीआकत्थनायआकत्थनाभ्याम्आकत्थनेभ्यः
पञ्चमीआकत्थनात् / आकत्थनाद्आकत्थनाभ्याम्आकत्थनेभ्यः
षष्ठीआकत्थनस्यआकत्थनयोःआकत्थनानाम्
सप्तमीआकत्थनेआकत्थनयोःआकत्थनेषु
सम्बोधनहे आकत्थनहे आकत्थनेहे आकत्थनानि

अर्थ: डींग मारना, शेखी बघारना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आकत्थन (पुंलिङ्ग)

डींग मारना, शेखी बघारना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआकत्थनःआकत्थनौआकत्थनाः
द्वितीयाआकत्थनम्आकत्थनौआकत्थनान्
तृतीयाआकत्थनेनआकत्थनाभ्याम्आकत्थनैः
चतुर्थीआकत्थनायआकत्थनाभ्याम्आकत्थनेभ्यः
पञ्चमीआकत्थनात् / आकत्थनाद्आकत्थनाभ्याम्आकत्थनेभ्यः
षष्ठीआकत्थनस्यआकत्थनयोःआकत्थनानाम्
सप्तमीआकत्थनेआकत्थनयोःआकत्थनेषु
सम्बोधनहे आकत्थनहे आकत्थनौहे आकत्थनाः

अर्थ: डींग मारना, शेखी बघारना
English: boasting, swaggering, R. vi, 3, 28.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें