🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:33:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आखरेष्ठ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआखरेष्ठःआखरेष्ठौआखरेष्ठाः
द्वितीयाआखरेष्ठम्आखरेष्ठौआखरेष्ठान्
तृतीयाआखरेष्ठेनआखरेष्ठाभ्याम्आखरेष्ठैः
चतुर्थीआखरेष्ठायआखरेष्ठाभ्याम्आखरेष्ठेभ्यः
पञ्चमीआखरेष्ठात् / आखरेष्ठाद्आखरेष्ठाभ्याम्आखरेष्ठेभ्यः
षष्ठीआखरेष्ठस्यआखरेष्ठयोःआखरेष्ठानाम्
सप्तमीआखरेष्ठेआखरेष्ठयोःआखरेष्ठेषु
सम्बोधनहे आखरेष्ठहे आखरेष्ठौहे आखरेष्ठाः

अर्थ: —
English: abiding or dwelling in a hole, VS. ii, 1 (quoted in Kāś. on Pāṇ. vi, 3, 20).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आखरेष्ठ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआखरेष्ठम्आखरेष्ठेआखरेष्ठानि
द्वितीयाआखरेष्ठम्आखरेष्ठेआखरेष्ठानि
तृतीयाआखरेष्ठेनआखरेष्ठाभ्याम्आखरेष्ठैः
चतुर्थीआखरेष्ठायआखरेष्ठाभ्याम्आखरेष्ठेभ्यः
पञ्चमीआखरेष्ठात् / आखरेष्ठाद्आखरेष्ठाभ्याम्आखरेष्ठेभ्यः
षष्ठीआखरेष्ठस्यआखरेष्ठयोःआखरेष्ठानाम्
सप्तमीआखरेष्ठेआखरेष्ठयोःआखरेष्ठेषु
सम्बोधनहे आखरेष्ठहे आखरेष्ठेहे आखरेष्ठानि

अर्थ: —
English: abiding or dwelling in a hole, VS. ii, 1 (quoted in Kāś. on Pāṇ. vi, 3, 20).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬