🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:55:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आख्यायक (पुंलिङ्ग)

कहने वाला, सूचना देने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआख्यायकःआख्यायकौआख्यायकाः
द्वितीयाआख्यायकम्आख्यायकौआख्यायकान्
तृतीयाआख्यायकेनआख्यायकाभ्याम्आख्यायकैः
चतुर्थीआख्यायकायआख्यायकाभ्याम्आख्यायकेभ्यः
पञ्चमीआख्यायकात् / आख्यायकाद्आख्यायकाभ्याम्आख्यायकेभ्यः
षष्ठीआख्यायकस्यआख्यायकयोःआख्यायकानाम्
सप्तमीआख्यायकेआख्यायकयोःआख्यायकेषु
सम्बोधनहे आख्यायकहे आख्यायकौहे आख्यायकाः

अर्थ: कहने वाला, सूचना देने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आख्यायक (नपुंसकलिङ्ग)

कहने वाला, सूचना देने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआख्यायकम्आख्यायकेआख्यायकानि
द्वितीयाआख्यायकम्आख्यायकेआख्यायकानि
तृतीयाआख्यायकेनआख्यायकाभ्याम्आख्यायकैः
चतुर्थीआख्यायकायआख्यायकाभ्याम्आख्यायकेभ्यः
पञ्चमीआख्यायकात् / आख्यायकाद्आख्यायकाभ्याम्आख्यायकेभ्यः
षष्ठीआख्यायकस्यआख्यायकयोःआख्यायकानाम्
सप्तमीआख्यायकेआख्यायकयोःआख्यायकेषु
सम्बोधनहे आख्यायकहे आख्यायकेहे आख्यायकानि

अर्थ: कहने वाला, सूचना देने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें