🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:20:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आच्छादन (नपुंसकलिङ्ग)

ढकना, छिपाना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआच्छादनम्आच्छादनेआच्छादनानि
द्वितीयाआच्छादनम्आच्छादनेआच्छादनानि
तृतीयाआच्छादनेनआच्छादनाभ्याम्आच्छादनैः
चतुर्थीआच्छादनायआच्छादनाभ्याम्आच्छादनेभ्यः
पञ्चमीआच्छादनात् / आच्छादनाद्आच्छादनाभ्याम्आच्छादनेभ्यः
षष्ठीआच्छादनस्यआच्छादनयोःआच्छादनानाम्
सप्तमीआच्छादनेआच्छादनयोःआच्छादनेषु
सम्बोधनहे आच्छादनहे आच्छादनेहे आच्छादनानि

अर्थ: ढकना, छिपाना
संस्कृत: पर्याय: अन्तर्धा, व्यवधा, अन्तर्धि, अपवारण, अपिधान

📚 अमरकोश में:
• ढकना (३.३.१३२) — पर्याय: सम्पिधान, अपवारण
• आवरण के और नाम (१.३.१५) — पर्याय: अपिधान, तिरोधान, पिधान
• वस्त्र (२.६.११६) — पर्याय: वस्त्र, वासस्, चैल, वसन, अंशुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬