🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:11:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आजिकृत् (पुंलिङ्ग)

आजि (युद्ध, लड़ाई) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआजिकृत् / आजिकृद्आजिकृतौआजिकृतः
द्वितीयाआजिकृतम्आजिकृतौआजिकृतः
तृतीयाआजिकृताआजिकृद्भ्याम्आजिकृद्भिः
चतुर्थीआजिकृतेआजिकृद्भ्याम्आजिकृद्भ्यः
पञ्चमीआजिकृतःआजिकृद्भ्याम्आजिकृद्भ्यः
षष्ठीआजिकृतःआजिकृतोःआजिकृताम्
सप्तमीआजिकृतिआजिकृतोःआजिकृत्सु
सम्बोधनहे आजिकृत् / हे आजिकृद्हे आजिकृतौहे आजिकृतः

अर्थ: आजि (युद्ध, लड़ाई) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)
English: fighting or running for a prize, RV. viii, 45, 7.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

आजिकृत् (नपुंसकलिङ्ग)

आजि (युद्ध, लड़ाई) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआजिकृत् / आजिकृद्आजिकृतीआजिकृन्ति
द्वितीयाआजिकृत् / आजिकृद्आजिकृतीआजिकृन्ति / आजिकानि
तृतीयाआजिक्ना / आजिकृताआजिकृद्भ्याम् / आजिकभ्याम्आजिकृद्भिः / आजिकभिः
चतुर्थीआजिक्ने / आजिकृतेआजिकृद्भ्याम् / आजिकभ्याम्आजिकृद्भ्यः / आजिकभ्यः
पञ्चमीआजिक्नः / आजिकृतःआजिकृद्भ्याम् / आजिकभ्याम्आजिकृद्भ्यः / आजिकभ्यः
षष्ठीआजिक्नः / आजिकृतःआजिक्नोः / आजिकृतोःआजिक्नाम् / आजिकृताम्
सप्तमीआजिकनि / आजिक्नि / आजिकृतिआजिक्नोः / आजिकृतोःआजिकृत्सु / आजिकसु
सम्बोधनहे आजिकृत् / हे आजिकृद्हे आजिकृतीहे आजिकृन्ति

अर्थ: आजि (युद्ध, लड़ाई) + कृत् (विशेषण आदि बनते है)
English: fighting or running for a prize, RV. viii, 45, 7.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬