🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:39:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

आज्ञा (स्त्रीलिङ्ग)

आदेश, हुक्म

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआज्ञाआज्ञेआज्ञाः
द्वितीयाआज्ञाम्आज्ञेआज्ञाः
तृतीयाआज्ञयाआज्ञाभ्याम्आज्ञाभिः
चतुर्थीआज्ञायैआज्ञाभ्याम्आज्ञाभ्यः
पञ्चमीआज्ञायाःआज्ञाभ्याम्आज्ञाभ्यः
षष्ठीआज्ञायाःआज्ञयोःआज्ञानाम्
सप्तमीआज्ञायाम्आज्ञयोःआज्ञासु
सम्बोधनहे आज्ञेहे आज्ञेहे आज्ञाः

अर्थ: आदेश, हुक्म
संस्कृत: पर्याय: अववाद, निर्देश, निदेश, शासन, शिष्टि

📚 अमरकोश में:
• शास्त्र (३.३.१८८) — पर्याय: ग्रन्थ
• हव (३.३.२१८) — पर्याय: बुलावा, यज्ञ
• आज्ञा (२.८.२६) — पर्याय: शिष्टि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें